ปัจจัตตัง แปลง่ายๆว่า เป็นสิ่งที่รู้เฉพาะตน คือรู้คนเดียว บอกคนอื่นไม่ได้ หรือบอกได้ไม่ถูก คือไม่รู้จะบอกยังไง ธรรมส่วนใหญ่ เป็นของรู้ได้ด้วยจิต รู้แล้วบอกไม่ถูก เพราะไม่เคยมีบัญญัติศัพท์ไว้ หรือมีบัญญัติไว้ ก็ไม่รู้ว่าไอ้ที่รู้ในจิตกับคำศัพท์นั้นมันตรงกันไม๊ เพราะไม่มีเครื่องมือที่จะเอามาเปรียบเทียบ จะวาดออกมาให้ดูก็ไม่ได้ เพราะสภาพจิตไม่ได้เป็นภาพ รับรู้ด้วยตาไม่ได้ จะทำเป็นเสียง มันก็ไม่มีเสียง

ธรรมทั้งหมด เป็นของจริงพิสูจน์ได้ ได้ทุกเมื่อ แต่มันเป็นปัจจัตตัง เช่น ชีวิตหลังความตายมีจริงหรือไม่นั้น สามารถพิสูจน์ได้ ซึ่งอาจจะตอบแบบเกรียนๆว่า ก็ไปตายสิ แล้วจะรู้ว่ามีจริงมั๊ย นี่แหล่ะตัวอย่าง คือคนที่ตายนั่นแหล่ะรู้ คนอื่นจะรู้แทนไม่ได้ หรือเป็นเจ้าใหญ่นายโต ใช้ลูกน้องไปตายให้ ก็ไม่สามารถรู้ได้ เพราะคนทำย่อมรู้ได้เพียงคนเดียว

ถ้าคุณไม่เชื่อว่าธรรมมีจริง ก็ต้องพิสูจน์